nationaal brandweer documentatie centrum

Keurboek van de Stad Amsterdam

A.D. 1413

LIV. Van der wake
LV. Van brande ende dat dairaf ruert

LIV. Van der wake
1. Item, nyemant en moet die stede waken, hy en zy poirter jof poirterskint, ten wair dat tgherechte kende of dat die waeckmeesters kenden, elix in hoiren bedrive, dat hy dair guet ghenoech toe waire.
2. Item, zo wie dat up die wake niet en comt, alze die wachter derdewarve blaest ende die wake ghezet wair, of die tot wakene gheset worde ende des nachtes niet al uut en wakede, of dat hy qualiken wakede, die wairs up V grote. Ende men en zal him zijnre wake des nachts niet ghewairt doen; mer des andren nachts zo zal hy waken, ende inlegghen ter tijt toe, dat dat ghelt betaelt is.
3. Item, zo zal een yghelic mensche by nachte huesschelike wanderen; ende zo wien dat die wachters of wakers toespreken by nachte, die zullen him antwoirden, by X sc. Hollans. Ende wair yemant, die dien wachters of den wakers hierom misdede, dat zoude men beteren by den gherechte. Ende wairt zake, dat die wachters ende wakers yemant gaen liet, zy en wisten wie hy ware, dat zoude men him afnemen, dats him een ander huede. Tots gherechts pruevinghe.

Ende dese voirscreven brantmeysters ende waecmeisters zullen elix in horen bedrive bewaren alle dat den brande behoirt, by nachte ende by daghe. Ende zo wair zy aencloppen, dair zal men him guedertierliken die dueren updoen ende laten him bezien allen dat zy zien willen. Ende wat zy dan ghebieden ende den luden hieten doen, dat zal een yghelic doen, ghelikerwijs oft him tghemeyne gherechte hadde gheboden. Voirt zo zullen die waecmeisters ende brantmeisters elix in horen bedrive alle avonde die wake zetten ende ghebieden. Ende zo wie dat niet en wakende, als hy sculdich is te doen, dien zullen zy corrigeren. Ende sy zullen hebben der stede bueten van der wake. Ende zo wie dat desen brantmeisters onghehoirsaem wair of die him misdede mit woerden of mit werken, dat soude wesen in allen schijn oft wair upten gherechte. Ende dat by den gherechte te beteren. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.

LV. Van brande ende dat dairaf ruert.
1. Ierste ghebieden scoute, scepene ende rade ende wilcoire, zo wanneer dat men die brantclocke luydt of dat men brant roept, zo wie dat dan niet te brande en quame, die thuys wair, die wairs up XL sc. Hollans. Dit sal staen tots gherechts pruevinche.
2. Item, zo wie dat niet en riepe brant, alzer brant in zinen huyze wair, ende ander lude eerst brant riepen en de die brant ontwair worden, die wairs op X pont Hollands. Mer riepe hy eerst of sijn ghesinne brant, zo en soude hy niet verbueren. ende desghelijc in scepen. Dit sal staen tots gherechts pruevinche.
3. Item, wair enich man, die vergaderinghe maecte binnen zinen huze of voir zijn huys, alzet barnende worde in der stede ende men brant riepe, die wairs up X pont Hollans by daghe, ende up XX pont Hollans by nachte. Dit sal staen tots gherechts pruevinche.
4. Item, wairt zake, dattet barnende worde by daghe of by nachte, wair yemant, die dan kijf of vechtelic maecte, dieweille dattet barnede, die wairs up hondert pont Hollans ende sijns poirtrechts quyt. Ende daer en zal ghien bedrach af wesen. Ende dit sal staen tots gherechts pruevinghe.
5. Item, zo wie te brande quame mit enigherhande wapene dan mit emmeren, ketelen, troghen, oersten, lederen ende dierghelijc, uuytgheset ketelhoet ende herseniere up sijn hoeft, die wairs up X pont Hollans by daghe, ende by nachte up XX pont Hollans; anders dan die oude ende die nuwe ghezworen, die moghen mit wapene comen.
6. Item, zo zullen die tijmmerlude mit brantbilen te brande comen, by XX sc. Hollans.
7. Item, zo zal elke ghebuerte stadelike hebben ende houden twie troghen ende twie grote branthaken mit ringhen ende mit touwen.
8. Item, zo zal elc huys binnen der vryhede uptie lantzyde, upten burchwalle ende over die graften een leder hebben ende houde, die ant dacke slaet; ende die huyze uptie zuytzyde van allen steghen desghelijcs. Ende die huyze, die staen uptie waterzyde ende uptie noirtzyde van den steghen, die zullen elix een leder van VIII voete lanc hebben ende houden mit twien haken van yser; zo wie zijn leder niet en hadde, die wairs upt IIII sc. Hollans.
9. Item, alle dieghene, die hoir huyze alzo hoech ghetijmmert hebben, dat ze die brantlederen van den bueren niet bereyken en moghen, die zullen elix ene grote leder houden, om, of in horen huyzen brant quame, dat ze lanc ghenuech waren up hoir huyze mede te clijmmen; ende die altoes rede te staen of te hanghen, dat men ze mitter hant reyken mach, by XX sc. Hollans.
10. Item, wair yemant, die onrechte ledere of emmer uten brande thuys droeghe, die zal die leeder of emmer brenghen voir traethuys binnen twien daghen, nadat die brant heeft gheweest, by XL sc. Hollans. Ende zo wes by den brande verloren bleve, dat zullen die rade betalen van der stede weghen, tots gherechts segghen. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.
11. Item, wairt dat enich brant quame binnen der vryhede, in enighen huyzen of tot anderen steden, ende men ander huyze, die by die brand stonden, dair ghien brant inne en wair, om brants wille afbrake, of datter worde scade in ghedaen, dair die brant mede ghewert worde, dat zoude men dienghenen, dien die scade gheleden hadde, verbeteren by den gherechte. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.
12. Item, dat nyemant en zal woenen in cameren, zy en zijn XI voete wijt, noch vuyr daerinne houden, tenzy voir enen scoersteen, by XL sc. Hollans.
13. Item, zo en moet nyemant vuyr houden up cameren noch up zolren, tenzy voir gueden scoersteen, by XL sc. Hollans. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.
14. Item, yemant, die cairsen cleemde an den wanden van den huyze of an houte, dair tgherechte of hoir ghewairde boden tyekene af vonden, die wairs up III pont Hollans.
15. Item, nyemant en moet vlasse houden buten tonnen, hy en zalt tsnachts decken, diewille dat men cairsen barnet, by X sc. Hollans.
16. Item, en ghien scoenmaker en moet sijn leder onghelen by cairsen, by X sc. Hollans.
17. Item, nyemant en moet smeer smouten noch zeep zieden binnen der Ouder grafte, by XL. sc. Hollans.
18. Item, nyemant en moet oly slaen, eer die sonne up is; ende na der sonnen onderganc niet meer te slaen, by XX sc. Hollans.
19. Item, zo wie een oven of een eeste houdet binnen sinen huyze, die zal alzo ruyme staen, dat menne al ommegaen mach, by XX sc. Hollans, ten ware dat zy stonden an den muyren van steynhuyzen.
20. Item, nyemant en zal vuyr in sinen oven legghen of in zinen eeste, eerdat men uuydop blaest; ende als men nachtlichte luydet, zo zal men dat vuyr weder uuyt doen, by XX sc. Hollans.
21. Item, en ghien molenair en zal noch en moet des nachtes malen, alzet vier reve ghezwichte wayet, alse twisschen der zonnen onderganc totdat men die dachclocke luydet, by XL sc. Hollans.
22. Item, en ghien smit en zal vuyr ontsteken in sijnre smitte, eer dat men uuydop blaest, ende als men nachtlichte luydet, zo zal hijt weder dairuuyt doen, by XL sc. Hollans.
23. Item, en ghien smit en zal smitte houden binnen der stede, tenzy voir enen steenen scoersteen, ende hy en zy poirter ende in der smede ghilde, by XX sc. Hollans.
24. Item, dat nyemant en moet voir meister smeden noch tijmmeren binnen der vryhede van der stede, hy en zy poirter ende in der smede ghilde, by XX sc. Hollans.
25. Item, nyemant en moet nuwe huyze of nuwe ghetijmmert mit riede decken binnen der vryhede van Aemstelredamme, laten leemen duymel dicke mit ghebeerden cleye ende voirt niet dairup te deckene, eer die brantmeesters dat leemen bescouwet hebben, elix in sinen bedrive. Ende des zullen die brantmeesters hebben III grote van elken huyze, dat zy bescouwen. Ende wair yemant, die niet en dade als voircreven is, die verbuerde V pont Hollans. Ende die brantmeesters zullen hieraf tughen voir tgherechtse, zo wes zy bescouwet of dairtoe ghedaen hebben, zo wanneer zijs van den scoute worden vermaent.
26. Item, nyemant en moet oude huyze stoppen noch decken, die hy mit lurlinge nayen of binden wil, hy en zal hebben by zinen huze cleye mede te leemen, eer hy stopt of decket, by XL sc. Hollands. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.
27. Item, zo zal men leemen binnen den dake alle huyzen, spykeren, stallen, schuyren, hoeyhuyze, varkenscote, loedzen, loyfenen, stillen ende anders alle, dat men noemen mach, hetzy grote of cleyne, die mit riede ghedecket zijn ende staen binnen der vryhede van Aemstelredamme, by XL sc. Hollans; uuytgheset die lijnbanen, die over die Nuwe grafe staen.
28. Item, zo en moet nyemant zijn huysinghe peken noch teren binnen der vryhede, by XX sc. Hollans.
29. Item, nyemant en moet binnen der Ouder grafte houden pec of teer, dat in helen vaten leyt, by XL sc. Hollans. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.
30. Item, nyemant en zal peck of teer zieden of wellen binnen sinen huyse, by XL sc. Hollans, ten wair up enen steynoven.
31. Item, nyemant en zal scepe maken, noch scip noch touwe teeren, noch scip peken binnen der Ouder grafte, binnen den poerthuyzen, noch binnen der palinghe van der stede, by XL sc. Hollans.
32. Item, nyemant en moet vuyr houden in cleynen scepen binnen der palinge alze twisschen der neghender uyre ende der sonnen upganc, by XL sc. Hollans. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.
33. Item, nyemant en moet vuyr houden in cogghen, hulcs, crayers noc evers, die legghen binnen der stede of binnen der uterster palinge, alze na der sonnen onderganc totdat ze weder upgaet, by XL sc. Hollans. Dit sal staen tots gherechts pruevinghe.

Stadsbrand te Amsterdam in 1452

 

Stadsbrand te Amsterdam in 1452