nationaal brandweer documentatie centrum

Na-oorlogse brandweerorganisatie

1952 Brandweerwet
1952 Materieeloverzicht gemeentelijke brandweren
1955-1957 Handleiding voor de Brandweer
1959-1964 Regionalisering brandweer
1962 Grote plannen voor de opleidingen van brandweerpersoneel
1966-1973 Richtlijnen materieel- en personeelssterkte
1969 Eerste Nationale Brandweerdag
1970 Amstelveengroep
1975 Eerste vrouwelijke brandwacht in Nederland
1975 Nota Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen
1976 Nederlandse Vereniging van Brandweercommandanten 30 jaar
1979 Brandweer in Nederland
1979-1985 Nieuwe Brandweerwet en Rampenwet
1986-1991 Reorganisatie rampenbestrijding
1988 Richtlijnen taken en bevoegdheden brandweercommandanten
1990 Vijftig jaar Inspectie voor het Brandweerwezen
1992 Kostenverhaal voor werkzaamheden brandweer
1994 Nieuwjaarstoespraak minister Ien Dales
1993-1994 Van herstructurering naar versterking
1999 Korte schets Nederlands staatsbestel
2000 Plaats van de brandweer in de gemeente
2002 Normtijden uit de Handleiding Brandweerzorg

1952 Brandweerwet.
In december 1947 werd door de Minister van Binnenlandse Zaken het wetsontwerp nummer 662 ingediend, waarin door een aantal toevoegingen in de Gemeentewet het brandweerwezen geregeld zou kunnen worden en het Tijdelijk Brandweerbesluit ingetrokken. Er volgde een hevige discussie tussen diverse partijen, die resulteerde in een speciale brandweerwet, die in 1952 tot stand kwam. Daarin werd de verantwoordelijkheid voor de brandweerzorg weer volledig in gemeentelijke handen gelegd. Ook de toenmalige inspectie voor het brandweerwezen kreeg een plaats in de wetgeving. Hieronder vindt u de tekst van de Brandweerwet 1952.

1947 – Wetsontwerp nr. 662
1952 – Brandweerwet 1952
1952 – Reglement Inspectie voor het Brandweerwezen
1959 – Tekst Brandweerwet met Toelichting – editie Schuurman & Jordens 1959 – uitreksel

1952 Materieeloverzicht gemeentelijke brandweren.
Door de nieuwe brandweerwet werd ook het voortbestaan van de Inspectie voor het Brandweerwezen zeker gesteld. Deze in 1940 opgerichte instelling hield vanaf het begin nauwkeurige gegevens bij van de stand van zaken in de brandweerkorpsen in Nederland. In september 1952 had men een zeer gedetailleerde lijst samengesteld van het gemeentelijke brandweermaterieel in Nederland, zoals dat per provincie was verdeeld. Hieronder vindt u deze lijst uit 1952:

1952 – Materieeloverzicht gemeentelijke brandweren in Nederland

1955-1957 Handleiding voor de Brandweer. Handleiding voor de brandweer
In 1955 verscheen de eerste druk van het tweedelige boek ‘Handleiding voor de Brandweer’. Daarin was alle kennis, benodigd voor het niveau van brandwacht tot en met hoofdbrandwacht gebundeld. De uitgave werd verzorgd door de Inspectie voor het Brandweerwezen en was tot ver in de jaren zeventig de basis voor alle wedstrijden, theorie-competities, opleidingen en examens binnen de brandweer. Door de rode kaft kwam het werk, bestaande uit een tekstdeel en het ‘figuren-deel’ bekend te staan als ‘Het Rode Boek’. Ook was hierin de lesstof op het gebied van oorlogsbrandbestrijding verwerkt, zodat het tevens gebruikt kon worden voor de opleidingen bij de Bescherming Bevolking en de vele bedrijfsbrandweren die verplicht werden in het kader van het Besluit Bedrijfszelfbescherming (BZB). Hieronder vindt u de tweede, herziene druk uit 1957. Om de veranderingen ten opzichte van de eerste druk duidelijk te maken, is ook het aanvullingskatern dat bij de uitgave van 1955 gevoegd moest worden hieronder opgenomen. Het tekstdeel van Het Rode Boek is hieronder per hoofdstuk opgenomen en het figurendeel is één pdf-document.

1957 – Handleiding voor de Brandweer, voorwerk, inhoud en inleiding
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk I, De Organisatie
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk II, De inwendige dienst
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk III, Algemene grondbeginselen van de verbranding en de blussing
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk IV, Materieel
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk V, De bluswatervoorziening
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk VI, De repressieve brandbestrijding
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk VII, De preventieve brandbestrijding
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Hoofdstuk VIII, De brandweerman
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Bijlage 1, De voetexercitie
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Bijlage 1, De voetexercitie
1957 – Handleiding voor de Brandweer, Figuren.
1957 – Handleiding voor de Brandweer, aanvullingen op de eerste druk 1955
1957 – Handleiding voor de Brandweer, zakkaartje aflegsysteem

1959-1964 Regionalisering brandweer.
Tijdens de opening van de nieuwe brandweerkazerne in Breda riep de minister van Binnenlandse Zaken dat de brandweer hopeloos achterop geraakt was en dat er door samenwerking een professionalisering moest worden bereikt. In 1961 en 1964 kwam de Brandweerraad met een (ongevraagd) advies, waarin nog eens werd bevestigd dat de vorming van regionale brandweren binnen tien jaar beslist noodzakelijk was. Ook tal van andere – vooral organisatorische – maatregelen werden aanbevolen. Hieronder vindt u de adviezen van de Brandweerraad.

1961 – Brandweerraad De organisatie van het brandweerwezen
1964 – Brandweerraad De organisatie van het brandweerwezen in Nederland

1962 Grote plannen voor de opleidingen van brandweerpersoneel.
Na jaren van voorbereiding kwam – mede naar aanleiding van het advies van de Brandweerraad uit 1961 – het in het najaar van 1962 toch eindelijk weer tot een rijksopleiding voor beroepsbrandweerofficieren. Het besluit daarover dateerde al uit 1959, maar de organisatie en het lesrooster kwamen pas na drie jaar rond. De studiegids van die eerste opleiding vindt u hieronder. De toenmalige hoofdinspecteur voor het Brandweerwezen, C. ter Poorten, opende de officiersopleiding officieel op 31 oktober 1962 en hield een zeer optimistische speech.
In datzelfde jaar was ook de Stichting Brandweeropleiding, waarin VNG, KNBV, NVBP en NVBC samenwerkten, met een plan voor de opleiding van brandweerpersoneel gekomen. Dat plan was zeer gedetailleerd en voorzag in 10 SBS’en (streekbrandweerscholen) en één CBS (centrale brandweerschool). Er was zelfs al een ontwerp voor de gebouwen daarvan toegevoegd en een vergelijking met andere landen. De Brandweerraad kwam in januari 1965 met een advies over de scholing en omhelsde het rapport van de SBN, maar behalve de officiersopleiding kwam het plan uiteindelijk nog niet echt van de grond. De brandweeracademie moest nog twintig jaar wachten en de regionale opleidingsinstituten hebben in sommige streken ook lang op zich laten wachten.

1962 – Opleiding beroepsbrandweerofficieren
1962 – Toespraak bij de opening van de opleiding tot beroepsbrandweerofficier
1962 – Rapport betreffende de scholing van het brandweerpersoneel (SBN)
1965 – Advies Brandweerraad over de scholing van het brandweerpersoneel

1966-1973 Richtlijnen materieel- en personeelssterkte.
In haar adviserende rol naar gemeente- en provinciebesturen moest de Inspectie voor het Brandweerwezen regelmatig de brandweerorganisaties toetsen aan een soort van richtlijn. Vanaf 1966 hanteerde de inspectie daarvoor haar eigen ‘Richtlijnen materieel- en personeelssterkte gemeentelijke brandweer’. Met enige kleine wijzigingen bleef dit de basis voor de adviezen aan gemeentebesturen tot de verschijning van de Handleiding Brandweerzorg in 1992.

1966 – 1973 Richtlijnen materieel- en personeelssterkte

1969 Eerste Nationale Brandweerdag.
In mei 1969 publiceerde de NVBC in haar blad ‘De Brandweer’ de plannen voor de eerste Nationale Brandweerdag, die in juli gehouden zou worden. Na een aanvankelijk succes, zakte de animo voor een nationale brandweerdag weer in en werden open dagen vooral in de gemeentelijke agenda’s opgenomen. Hieronder de aankondiging in ‘De Brandweer’.

1969 – De Brandweer, mei 1969 Nationale Brandweerdag

1970 Amstelveengroep.
Naar aanleiding van die adviezen van de Brandweerraad uit 1961 en 1964 kwamen alle betrokken partijen bij de brand- en rampenbestrijding bij elkaar in de Stuurgroep Coördinatie Hulpverlening. Deze stond onder voorzitterschap van burgemeester Rijnders van Amstelveen, wat de min of meer vaste vergaderplaats werd. Vandaar de de stuurgroep intern bekend kwam te staan als de ‘Amstelveengroep’. Deze stuurgroep bracht in 1970 zijn eerste interim-rapport uit en riep op (verplichte) regionalisering, samensmelting van de Bescherming Bevolking en de Brandweer en financiering van de hulpverlening van rijkswege.

1970 – Eerste interim-rapport van de Amstelveengroep

1975 Eerste vrouwelijke brandwacht in Nederland.eerste vrouwlijke brandwacht - Wilma Nauta
Vaak vraagt men zich af wanneer de eerste vrouwelijke brandwacht in Nederland in dienst kwam. Vele korpsen zeggen of denken de eerste te zijn, maar volgens het vakblad ‘De Brandweer’ van februari 1975 viel die eer te beurt aan de Brandweer van Hoorn (NH) als de 18-jarige Wilma Nauta daar brandwacht wordt. Hiernaast vindt u het betreffende artikel.

 

1975 Nota Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen.
Naar aanleiding van het rapport van de Amstelveengroep en enkele grote ongelukken in binnen- en buitenland kwam het besef dat de brandweer een professionaliseringsslag moest maken, maar ook dat de gemeenten dat inderdaad niet alleen konden. In 1975 verscheen de Nota Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen, waarin het Rijk een deel van de verantwoordelijkheid op zich nam. Daarmee begon een proces van professionalisering en regionalisering, gestimuleerd door rijksbijdragen. Hieronder vindt u de tekst van de nota.

1975 – Nota Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen

1976 Nederlandse Vereniging van Brandweercommandanten 30 jaar.
In 1976 vierde de NVBC zijn 30-jarig bestaan. Ter gelegenheid daarvan beschreef toenmalig hoofdbestuurslid Jac. Honing de geschiedenis van de vereniging vanaf 1946 tot op dat moment. Uiteraard deed hij dat helemaal vanuit zijn eigen beleving van de gebeurtenissen die een rol in de ontwikkeling van de vereniging hebben gespeeld. Niet alleen de NVBC zelf komt aan bod, maar ook en vooral de verhoudingen met andere instellingen in Nederland. Het hieronder opgenomen exemplaar is door de vorige eigenaar bij de lijst van oud-bestuursleden op een onbekende datum handmatig voorzien van kruisjes bij de op dat moment al overleden functionarissen.

1976 – Van verleden naar heden, Jac. Honig

1979 Brandweer in Nederland.
In het jaar 1979 schreef Kees Boot zijn scriptie over de Brandweer in Nederland, waarin hij een prachtig en compleet overzicht geeft van de ontwikkelingen in het brandweerwezen, zowel bestuurlijk als technisch, tot aan 1979. Men stond toen aan de vooravond van belangrijke ontwikkelingen als de reorganisatie van het binnenlands bestuur en de nieuwe brandweerwet en de daarin vervatte nieuwe brandweerorganisatie. Die vernieuwing is er toen niet van gekomen, maar hoe de stand van zaken op dat moment was, is zeker lezenswaardig!

1979 – C.Q. Boot Brandweer in Nederland, een literatuurstudie naar de ontwikkeling van het brandweerwezen in Nederland

1979-1985 Nieuwe Brandweerwet en Rampenwet.
Ondanks de stimulering met behulp van rijksbijdragen verliep de regionalisering van de brandweer niet in het door het Rijk gewenste tempo. Om dat wat te bespoedigen werden eind jaren zeventig twee wetsvoorstellen voor een nieuwe brandweerwet en één voor een nieuwe rampenwet voorbereid. In het concept-ontwerp Brandweerwet I en II was het uiteindelijke doel een provinciale brandweerorganisatie. Kwaliteits- en opleidingseisen zouden dan gesteld worden met behulp van algemene maatregelen van bestuur. Het ontwerp sloot aan bij de plannen voor de reorganisatie van het binnenlands bestuur van het toenmalige kabinet, dat voorzag in de vorming van 26 mini-provincies, zodat er uiteindelijk inderdaad 26 brandweren zouden moeten zijn. Korte tijd later werd er ook een concept-wetsontwerp voor de rampenbestrijding geschreven, waarin de bevoegdheden en verantwoordelijkheden bij grotere calamiteiten werden geregeld. Besloten werd om beide wetsvoorstellen gezamenlijk te behandelen. Het ontwerp brandweerwet II sneuvelde bij de kamerbehandeling en pas in 1985 werden een nieuwe brandweerwet en rampenwet van kracht, die in vergelijking met de oorspronkelijke ontwerpen behoorlijk uitgedund en vrijblijvend waren geworden.

1979 – concept-ontwerp Brandweerwet I en II
1980 – concept-ontwerp Rampenwet
1981 – ontwerp Brandweerwet I
1981 – ontwerp Brandweerwet I, Memorie van Toelichting
1981 – ontwerp Brandweerwet II
1981 – ontwerp Brandweerwet II, Memorie van Toelichting
1981 – Wet rampenplannen
1981 – ontwerp Rampenwet
1981 – ontwerp Rampenwet, Memorie van Toelichting
1985 – Brandweerwet 1985
1985 – Rampenwet 1985

1986-1991 Reorganisatie rampenbestrijding.
Nadat de nieuwe brandweerwet en rampenwet van kracht waren geworden, kon de reorganisatie van de rampenbestrijding met kracht en tempo ter hand worden genomen. Een groot aantal documenten werd vanuit Den Haag over de korpsen verspreid. Een aantal daarvan vindt u hieronder.

1986 – Blauwdruk voor een unité de doctrine voor de rampenbestrijding. pagina 1-29

1986 – Blauwdruk voor een unité de doctrine voor de rampenbestrijding. pagina 30-53

1986 – Blauwdruk voor een unité de doctrine voor de rampenbestrijding. pagina 54-80

1991 – Eindrapport reorganisatie rampenbestrijding deel 1

1991 – Eindrapport reorganisatie rampenbestrijding deel 2

1991 – Eindrapport reorganisatie rampenbestrijding deel 3

1988 Richtlijnen taken en bevoegdheden brandweercommandanten.
In het tumult van de reorganisatie van de rampenbestrijding, overheveling van taken en vorming van regionale brandweren werd het voor veel autoriteiten en functionarissen steeds moeilijker om te zien waar de bevoegdheden van de gemeentelijke commandant eindigde en die van de regionale commandant begon. De Nederlandse Brandweer Federatie publiceerde daarom in 1988 een speciale bijlage in Brand & Brandweer, waarin het voor eens en voor altijd uit de doeken moest worden gedaan.

1988 – Richtlijnen taken en bevoegdheden commandanten van gemeentelijke en regionale brandweren

1990 Vijftig jaar Inspectie voor het Brandweerwezen.vijftig jaar Inspectie voor het brandweerwezen
Het 50-jarig bestaan van de Inspectie voor het Brandweerwezen was aanleiding tot een groot brandweerfeest in Crailo en het verschijnen van een zeer verzorgd gedenkboek, waarin tamelijk uitgebreid de bestuurlijke hiistorie van de brandweer vanaf 1940 beschreven is. Hieronder vindt u dat boekje als pdf-document. De leeskwaliteit is in verband met het formaat en de vele illustraties niet optimaal, maar de tekst is wel doorzoekbaar. Het formaat is ook de reden van de splitsing in twee delen: pag. 1-124 en pag. 125-222.

1990 – Vijftig jaar Inspectie voor het Brandweerwezen, deel 1 (pag. 1-34)

1990 – Vijftig jaar Inspectie voor het Brandweerwezen, deel 2 (pag. 35-86)

1990 – Vijftig jaar Inspectie voor het Brandweerwezen, deel 3 (pag. 87-125)

1990 – Vijftig jaar Inspectie voor het Brandweerwezen, deel 4 (pag. 125-222)

1992 Kostenverhaal voor werkzaamheden brandweer.
Aan het begin van de jaren negentig ontstond een heftige discussie over het mogelijk doorberekenen van kosten voor de brandweer bij blussings- of hulpverleningswerk. Eind 1992 deed de Hoge Raad uitspraak in een geschil, waarbij een principiële discussie over de publieke taak van de brandweer werd geslecht. Dit was het z.g. ‘Vlissingen-arrest’. Naar aanleiding daarvan zond de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in 1993 een brief aan al haar leden met haar interpretatie van en opvatting over het arrest. Hieronder vindt u het betreffende arrest en de ledenbrief.

1992 – Arrest Hoge Raad (publicatie in NJ 1994)
1993 – ledenbrief VNG

1994 Nieuwjaarstoespraak minister Ien Dales.
Op 6 januari 1994 hield minister Ien Dales een nieuwjaarstoespraak voor de korpsbeheerders en -chefs van de politie en voorzitters en commandanten van de regionale brandweer in het kader van het landelijke project Integrale Veiligheid. Deze nieuwjaarstoespraak maakte toen en kort daarna nogal wat tongen los, omdat daarin onder andere een voorschot werd genomen op de regionalisering van de brandweer. Door het onverwachte overlijden van de minister op 10 januari werd dit achteraf haar laatste publieke optreden. De nieuwjaarstoespraak is daarop door het ministerie in een boekwerkje uitgebracht en rondgezonden.

1994 – Nieuwjaarstoespraak minister Dales

1993-1994 Van herstructurering naar versterking.
In het najaar van 1993 kwam een afstemmingsorgaan, waarin alle belangrijke brandweerorganisaties vertegenwoordigd waren, met een advies over de toekomstige organisatie van de brandweer en de regio’s. Dat rapport is te vinden in de rubriek rapporten.
In februari werd op basis daarvan een concept voor de herstructurering van de brandweerorganisatie gepubliceerd, waarin de minister van Binnenlandse Zaken uit de doeken deed hoe men de reorganisatie had bedacht. Een consultatieronde volgde en door enkele ministerswisselingen en veranderde posities kwam er in oktober een flink afgezwakt plan uit de koker, dat uitging van een versterking van de brandweer van onderop. Dat werd het startsein van het Project Versterking Brandweer, dat in 1995 van start ging.
Hieronder vindt u het concept voor de herstructurering van de brandweer uit begin 1994 en het concept plan van aanpak zoals dat er in oktober 1994 uiteindelijk uitzag.

1994 – Project Herstructurering Brandweer deel 1

1994 – Project Herstructurering Brandweer deel 2

1994 – Concept Plan van Aanpak Versterking Brandweer

1999 Korte schets Nederlands staatsbestel.
In de tweede helft van de twintigste eeuw liet het ministerie van Binnenlandse Zaken regelmatig een brochure verschijnen met een korte schets van het Nederlands staatsbestel en de voor de rampenbestrijding relevante wetteksten van de Brandweerwet, Wet Rampen en Zware Ongevallen en Wet Geneeskundige Hulpverlening bij Rampen. Hieronder vindt u de versie van november 1999 met de toen geldende teksten.

1999 – Brochure Korte schets Nederlands staatsbestel

2000 Plaats van de brandweer in de gemeente.
Rond het millennium kwamen de brancheorganisaties van de brandweer, de Nederlandse Vereniging van Brandweercommandanten en het Nederlands Instituut voor Brandweer en Rampenbestrijding met een visie over de plaats van de brandweer in de gemeentelijke organisatie. Hoe snel dingen kunnen veranderen wordt hiermee weer eens geillustreerd; beide organisaties zijn veranderd van naam en omvang. Daarmee mag het document gerust onder de historische documenten worden opgenomen.

2000 – De brandweer in de gemeentelijke organisatie

2002 Normtijden uit de Handleiding Brandweerzorg.
Op 18 december 2002 wijst de Arondissementsrechtbank in Amsterdam een tussenvonnis in een procedure tussen een verzekeraar en de gemeente Hilversum. Daarin wordt vastgesteld dat de normtijden uit de Handleiding Brandweerzorg, die het ministerie van Binnenlandse Zaken in 1992 publiceerde, weliswaar niet gebaseerd zijn op wettelijke voorschriften, maar dat een gemeente daar wel aan gehouden kan worden. Hieronder vindt u de tekst van het tussenvonnis.

2002 – Tussenvonnis m.b.t. normtijden bij de brandweer Hilversum