nationaal brandweer documentatie centrum

A.H. van Bergen (Midwolda/Heiligerlee)

Volgens eigen zeggen werd de klokkengieterij van Andries Heero van Bergen (1768-1847) in 1795 in Midwolda opgericht. In 1830 komen we de fabriek tegen als leverancier van de brandspuit aan Loppersum en op 7 augustus 1845 verzorgde Andreas, zoals hij zich toen noemde, een demonstratie met een bakspuit in Assen. Zijn zoon Udo Andries (1800-1879) volgde hem op en legde zich vooral toe op de brandspuitenproductie. Ook daarvoor was veel geelgieterswerk nodig. Hij raakte echter aan de drank en de zaken gingen achteruit. Toen zijn zoon Andries Heero (1835-1913) de zaak in 1853 overnam, ging het weer snel goed en in 1862 werd zelfs een tweede gieterij in Heiligerlee geopend. Daar werkten ook zijn broers Berend en Heero Andries. Na een ruzie met Andries Heero gingen Berend en Heero Andries terug naar Midwolda om met hun vader Udo Andries de zaak voort te zetten. Andries Heero bleef alleen achter in Heiligerlee. In 1887 werd geadverteerd met een ‘nieuwe’ constructie van brandspuiten, die in 1883 was bekroond en waarvan er al 190 geleverd waren.

De fabriek in Heiligerlee in 1872

De fabriek in Heiligerlee in 1872

Op 16 oktober 1893 deelde Andries Heero van Bergen (1835-1913) mee dat hij de Klok- en Metaalgieterij, Toren-Uurwerk, Brandspuiten- en Machine-Fabriek “St. Paulinus”, die hij ruim veertig jaar gedreven zou hebben in Heiligerlee, had overgedragen aan zijn zoons Andries Heero (1865-1939) en Udo Jurrien van Bergen. De laatstgenoemde vertrok in 1904. In 1920 werd de leiding overgenomen door de zonen Herman Tjapko, Jan Jurrien en Andries Heero (1896-1981).

In 1929 opende de firma een filiaal in Bilthoven, aan de Spoorlaan 24. Men heette toen officieel Koninklijke (!) fabriek van Auto-, motor- en handbrandspuiten firma H.T. & A.H. van Bergen jr. (ing.). In de hoofdcatalogus van de firma van 1924 kwamen nog steeds handbrandspuiten voor. Tophits in de productie waren vooral de kleine, relatief goedkope 2-wielige motorbrandspuiten, die vooral populair waren bij de kleine gemeenten. Toen in het kader van de Luchtbescherming tweewielige motorspuiten nodig waren, mocht Van Bergen grote aantallen leveren. Herman Tjapko was in 1939 in New York om daar twee carillons te installeren op de wereldtentoonstelling. Door het uitbreken van de oorlog in Europa kon hij niet terug, waarop hij een nieuwe zaak in de Verenigde Staten begon. De laatste klokkengieter in Nederland uit dit geslacht was de zoon van Andries Heero met dezelfde naam (1935).
Door zowel het succes van de klokken als de brandweervoertuigen besloot Jan Jurrien in 1952 een eigen carrosseriefabriek in Winschoten te beginnen onder de naam Berwi, die de pompen van Andries Heero in Heiligerlee betrok. Vanaf 1960 is er af en toe samenwerking met de firma’s Ajax-de Boer en Motorkracht. Daardoor kwamen ook andere pompen dan uit Heiligerlee in de voertuigen, hetgeen de verhouding tussen de broers niet ten goede kwam. In 1975 werd Berwi verkocht aan de Noord Nederlandsche Machinefabriek in Winschoten, die na een jaar al weer failliet ging. De boedel wordt overgenomen door Ajax-de Boer en Ziegler, die opereerden onder de naam Carrosseriefabriek Winschoten. Andries van Bergen stapte per 1 februari 1980 uit het bedrijf en sloot ook de klokkengieterij in Heiligerlee. In het fabriekspand is nu het klokkengietersmuseum gevestigd. De carrosseriefabriek ging in 1982 verder als Ajax-Ziegler en toen Ziegler tien jaar later alle aandelen overnam als Ziegler Nederland BV.

Folder uit 1897 met leveringslijst
Folder uit 1950 van Bergen-Heiligerlee