nationaal brandweer documentatie centrum

Brandpreventie

Brandpreventie door de jaren heen
1413-1648 Oudste brandkeuren
1685-1694 Brandkeuren Amsterdam
1746 Keur over schoorstenen in Den Haag
1775 De eerste binnenbrandkraan
1822 Voorschriften Stadhuis van Amsterdam
1912 Studie naar brandstichters
1923 Brandgevaar in ziekenhuizen
1923 Wet brandgevaar voor gebouwen en getimmerten
1930 Internationale Brandweertentoonstelling Rotterdam
1937 Brandweermaatregelen in Nederland
1947 Symposium Brandoorzaken
1949 Symposium Brandbeveiliging
1954 Statistieken en brandpreventie
1965 25 jaar Brandpreventie
1977 Richtlijnen automatische brandmeldinstallaties
1984 Richtlijnen ontvluchting en redding Amsterdam
1984 Onderzoek menselijk gedrag bij brand
1984 Fire Safety Measures in Hotels

Brandpreventie door de jaren heen
Brandpreventie is eigenlijk de oudste vorm van brandbestrijding. In de vroege jaren van Nederland waren er gewoon nauwelijks mogelijkheden een eenmaal uitgebroken brand te blussen. Alles stond daarom in het teken van het voorkomen van brand. Met de komst van brandspuiten en brandweerorganisaties dreigde het voorkomen van brand nog wel eens wat aandacht te verliezen. In de tweede helft van de negentiende eeuw was de maatschappij zodanig veranderd dat brandpreventie meer het werk van specialisten moest worden. In 1882 werd in Amsterdam begonnen om vergunningen voor gevaarlijke werkzaamheden of evenementen te leiden langs of te laten verlenen door de brandweer.
Gaandeweg de twintigste eeuw kwam er steeds meer aandacht en kennis op het gebied van brandpreventie. In deze rubriek tonen we een paar documenten op het gebied van brandpreventie door de jaren heen.

1413-1648 Oudste brandkeuren
Eén van de oudste brandkeuren (plaatselijke verordeningen) met voorschriften ter voorkoming van brand is die van Amsterdam, die in de 14e eeuw is vastgesteld en in 1413 nog een keer gerecapituleerd. De tekst van deze brandkeur is te vinden op brandkeur 1413. Ook andere plaatsen hadden al vroeg brandpreventievoorschriften, maar de meeste zijn – ironisch genoeg – bij branden verloren gegaan.
Een belangwekkende brandkeur was ook de ‘Ordinance’, die in januari 1648 werd vastgesteld, waarin de eerste preventiemaatregelen in Nieuw Amsterdam, het latere New York waren opgenomen. Ook werden daarbij de eerste ‘Firewardens’, of brandwachten benoemd. In Nederland heetten dat meestal brandmeesters. De tekst van die (engelstalige) brandkeur vindt u hier.

1685-1694 Brandkeuren Amsterdam
In de loop van de jaren werd de Amsterdamse brandkeur enkele keren aangepast. De grootste wijzigingen sinds de eerste uitvoering vonden plaats in de 17e eeuw, toen Amsterdam sterk groeide en ook de lokale industrie zich uitbreidde. De brandkeur van 1685 kende dan ook een groot aantal voorschriften voor bepaalde beroepsgroepen.

1685 – Brandkeur van de Stad Amsterdan
1694 – Keure aangaande de brand in schepen – Amsterdam

1746 Keur over schoorstenen in Den Haag
In de 18e eeuw waren het toenemende gebruik van schoorstenen en het hoger worden van de huizen een probleem. In Den Haag wilde men paal en perk stellen aan onveilige schoorsteenconstructies door een wijziging (ampliatie) van de voorschriften over de brandschouw vast te stellen over dit onderwerp. Deze ampliatie uit 1746 kunt u hieronder vinden.

1746 – Ampliatie van de brandschouw te s’Gravehave

1775 De eerste binnenbrandkraan
Mede naar aanleiding van de noodlottige brand in de schouwburg van Amsterdam in 1772 had een Amsterdammer een systeem bedacht met waterbakken op de zolders en pijpen met slangen naar de verdiepingen eronder. Een soort van omgekeerde stijgleiding of de eerste binnenbrandkraan. Hij schreef daarover een uitvoerige verhandeling, zonder zijn naam daarbij te vermelden. Via de drukker/uitgever kon er met hem contact opgenomen worden. Het boekje is voor het digitaliseren vriendelijk beschikbaar gesteld door Ton Vesseur en heeft als volledige titel: Nieuwe en op natuurkundige wetten steunende uitvinding, om den voortgang van onstaane brand in allerley zoort van huizen voornamelyk in groote en openbaare gebouwen, op het allerzeekerst, gemakkelykst en met den allergrootsten spoed te keer te gaan. Hieronder kan u de verhandeling en de twee gravures als pdf-document bekijken.

1775 – Nieuwe uitvinding om den voortgang van brand te keer te gaan

1822 Voorschriften Stadhuis van Amsterdam
In 1822 werd voor het Stadhuis van Amsterdam een nieuw brandregelement vastgesteld. Men zetelde niet meer in het gebouw op de Dam, dat was immers Koninklijk Paleis geworden, maar in het complex De Prinsenhof aan de Oude Zijds Voorburgwal. In het reglement zijn bepalingen opgenomen ter voorkoming van brand, maar ook voor de blussing, inclusief rolverdeling. Een soort inzetprocedure avant lá lettre.

1822 – Reglement ter voorkoming van brand in het stadhuis – Amsterdam

1882 Preventievoorschriften in A.P.V. Amsterdam
Met de wijziging van de Algemeene Politie Verordening van 1882 kreeg de brandweer in Amsterdam een belangrijke vinger in de pap bij de vergunningverlening voor bezigheden of gebouwen met brandgevaar. Hieronder de wijziging van de Amsterdamse APV van 1882.

1882 – Wijziging van de Algemene Politiebond verordening van Amsterdam

1912 Studie naar brandstichters
In 1912 promoveerde W.A. Pannenborg tot doctor in de rechtswetenschap met een studie naar de psychologie van de misdadiger, in het bijzonder van de brandstichter. Deze zeer uitgebreide en inmiddels uiterst zeldzame studie is hieronder in zijn geheel opgenomen.

1912 – Bijdrage tot de Psychologie van den Misdadiger, in ‘t bijzonder van den Brandstichter

1923 Brandgevaar in ziekenhuizen
De grotere brandweerkorpsen in Nederland kregen in de twintigste eeuw speciale afdelingen of specialisten op het gebied van brandpreventie. In kleinere gemeenten werd vaak het bouw- en woningtoezicht gecombineerd met de brandweer door benoemingen van dezelfde mensen in beide diensten. De Amsterdamse hoofdbrandmeester A.G. Förch schreef in 1923 een verhandeling over brandveiligheid in ziekenhuizen.

1923 – Brandgevaar in ziekenhuizen

1923 Wet brandgevaar voor gebouwen en getimmerten
Na een paar branden met grote schade door loodgieters-, dakdekkers- of schilderwerkzaamheden ontstond er een roep om de brandveiligheid te kunnen reguleren, met name in de kleinere gemeenten, waar (nog) geen uitgebreide regelgeving op het gebied van brandpreventie beschikbaar was. Begin 1923 werd daarvoor de wet ter voorkoming van brandgevaar voor gebouwen en getimmerten in het leven geroepen, een dik jaar later gevolgd door een besluit met nadere details. De voorschriften moesten met name kerken en openbare gebouwen beschermen.

1923 – Wet voorkoming brandgevaar voor gebouwen en getimmerten
1924 – Besluit voorkoming brandgevaar gebouwen en getimmerten

1930 Internationale Brandweertentoonstelling Rotterdam
Tijdens de brandweertentoonstelling in Rotterdam in 1930 werd de laatste stand van de techniek getoond – ook op het gebied van brandpreventie. Op het demonstratieterrein werden vele proeven gehouden, waarover een uitgebreid technisch rapport is gemaakt. Dit rapport is te vinden op de speciale pagina over brandweertentoonstellingen

1937 Brandweermaatregelen in Nederland
Op verzoek van de Vereeniging Nederlandsche Gemeenten (VNG) inventariseerde de Koninklijke Nederlandsche Brandweervereeniging (KNBV) de wettelijke maatregelen die er in Nederland waren ter voorkoming van brand. Het overzicht illustreert de versnippering op dat gebied, die vlak voor de oorlog bestond.

1937 – Brandweermaatregelen in Nederland

1947 Symposium Brandoorzaken
Verslag van het verhandelde op het eerste symposium, gehouden op 2 en 3 April 1947 te Leiden, onder auspiciën van de Rijksinspectie Brandweerwezen van het ministerie van Binnenlandse Zaken over brandoorzaken.

1947 – Brandoorzaken – inhoud en opening
1947 – Brandoorzaken – De historische ontwikkeling van het begrip verbranding
1947 – Brandoorzaken – Algemene inleiding over het onderzoek naar brandoorzaken en het opmaken van een desbetreffend rapport
1947 – Brandoorzaken – Langzame en snelle oxydatie
1947 – Brandoorzaken – Gas- en stofexplosies
1947 – brandoorzaken – Bacteriologische broei
1947 – Brandoorzaken – Wettelijke bepalingen betreffende beveiliging tegen brand in bedrijven
1947 – Brandoorzaken – Electrische brandoorzaken
1947 – Brandoorzaken – Brandstischting
1947 – Brandoorzaken – Wettelijke bepalingen betreffende de schuldvraag bij brand

1949 Symposium Brandbeveiliging
Verslag van het verhandelde op het tweede symposium, gehouden op 6 en 7 April 1949 te Utrecht, onder auspiciën van de Rijksinspectie Brandweerwezen van het ministerie van Binnenlandse Zaken.

1949 – brandbeveiliging – Inhoud en opening
1949 – Brandbeveiliging – Algemene beginselen inzake de veiligheid tegen brand
1949 – Brandbeveiliging – Weerstand van bouwmaterialen en bouwconstructies tegen de inwerking van vuur
1949 – Brandbeveiliging – Het beperken van de ontwikkeling en de uitbreiding van het vuur in geval van brand
1949 – Brandbeveiliging – De veilige ontvluchting in geval van brnad en het paniekgevaar)
1949 – Brandbeveiliging – Voorzieningen tot het bevorderen van een doeltreffende brandbestrijding
1949 – Brandbeveiliging – Toespraak door Ir. E. Rombouts
1949 – Brandbeveiliging – Slotbeschouwing door P.L. van Boven

1954 Statistieken en brandpreventie
In een verhandeling over statistieken trachtte de inspectie voor het Brandweerwezen in 1954 het gebruik van cijfers voor het formuleren van preventiebeleid duidelijk te maken. Hieronder vindt u dat artikel uit de Maandelijkse Mededelingen.

1954 – Wat leren de brandstatistieken ons

1965 25 jaar Brandpreventie
Bij het 25-jarig jubileum van de Inspectie voor het Brandweerwezen werd o.a. teruggeblikt op de ontwikkelingen op het gebied van brandpreventie. Deze terugblik werd gepubliceerd in de Maandelijkse Mededelingen en kunt u hieronder lezen.

1965 – 25 jaar brandpreventie

1977 Richtlijnen automatische brandmeldinstallaties
Door de vorming van regionale alarmcentrales was het nu ook mogelijk om bij bijzondere objecten brandmeldinstallaties te laten aanleggen, die aangesloten konden worden op zo’n alarmcentrale. Om de kwaliteit enigszins op orde te houden ontwierp de Inspectie Voorlopige richtlijnen voor het stellen van eisen aan automatische brandmeldinstallaties.

1977 – Voorlopige richtlijnen voor het stellen van eisen aan automatische brandmeldinstalaties

1984 Richtlijnen ontvluchting en redding Amsterdam
Mede naar aanleiding van enkele fatale branden in Nederland werden hier en daar algemene richtlijnen voor ontvluchting en redding vastgesteld, meestal op voorstel van de brancheorganisaties van de brandweer. In Amsterdam werd deze richtlijn, bedoeld ter beoordeling van ingediende bouwplannen, i1984 vastgesteld.

1984 – Algemene richtlijnen ontvluchting en redding

1984 Onderzoek menselijk gedrag bij brand
Aan tal van voorschriften ging meestal wetenschappelijk onderzoek vooraf, aan de hand waarvan kon worden bepaald hoe men de beste maatregelen tegen ongevallen en brand vorm kon geven. De Stichting Bouwresearch (SBR) heeft daarbij een grote rol gespeeld en publiceerde in 1984 een rapportage over het menselijk gedrag bij brand. Deze publicatie vormde jarenlang de basis van de voorschriften met betrekking tot ontvluchting.

1984 – Menselijkgedrag bij brand SBR29-2

1984 Fire Safety Measures in Hotels
Naar aanleiding van een aantal rampzalige hotelbranden en het CTIF-congres in 1983 in Amsterdam werd voor de Europese Commissie een rapport samengesteld over de stand van zaken van de brandveiligheid in hotels in Europa. Dat rapport was weer aanleiding tot indringende aanbevelingen naar de lidstaten, waardoor vrijwel overal de standaard voor brandveiligheid in de hotels met sprongen omhoog ging. Het rapport dat de aanleiding vormde, kunt u hieronder vinden als pdf-document.

1984 – Fire Safety Measures in Hotels pag. 1-30

1984 – Fire Safety Measures in Hotels pag. 31-63