nationaal brandweer documentatie centrum

Bescherming Bevolking

1949 Van Luchtbescherming naar Bescherming Bevolking
1952 Wet Bescherming Bevolking
1954 Richtlijnen bescherming gebouwen Amsterdam
1955 Inzet bij vredesrampen
1957 Brandweer en Bescherming Bevolking
1959-1966 Georganiseerde Zelfbescherming in Amsterdam
1961 Individuele zelfbescherming (de ‘wenken’)
1972 Geschiedenis van de burgerlijke verdediging in Amsterdam
1972-1974 Nota’s Civiele verdediging
1979 Taken van de Organisatie Bescherming Bevolking in vredes- en oorlogstijd
1980 Begin van het einde van de BB
1981-1985 Nieuwe rampenwet
1984 Nota Civiele verdediging
1986 Het einde van de BB
1992 Geschiedenis Korps Mobiele Colonnes
Het lied der BB

1949 Van Luchtbescherming naar Bescherming Bevolking. BB logo klein
Na de Tweede Wereldoorlog kwam de Koude Oorlog, waarin later de vrees voor de atoombom een rol speelde. Om het hoofd te kunnen bieden aan de gevolgen voor de burgerbevolking werd een organisatie in het leven geroepen, die een uitgebreidere taak kreeg dan de Luchtbeschermingsdiensten van de Tweede Wereldoorlog. De lessen uit de oorlog werden meegenomen bij het ontwerp van de nieuwe burgerlijke verdediging. In de rubriek over de Tweede Wereldoorlogzijn ook enkele rapportages opgenomen, die medebepalend waren in de voorbereidingsfase.

In de jaren zeventig en tachtig werd de hulpverlening bij grote rampen en ongevallen regelmatig onderwerp van nota’s en zelfs nieuwe wetgeving. Meer daarover vindt u in de rubriek Brandweerorganisatie.

In een leidraad ontvouwde de minister van Binnenlandse Zaken in 1949 zijn plannen voor de opbouw van de beschermingsorganisatie. Een jaar later kwam er nog een toelichting, waarin de zaken concreter werden ingevuld.
De nieuwe organisatie, Bescherming Bevolking geheten, moest niet alleen zorgen voor de bestrijding van de mogelijke oorlogsrampen, maar ook een rol spelen bij de instandhouding van het gewone leven. Civiele Verdediging werd dat genoemd.

1949 – Leidraad voor de opbouw van een burgerlijke organisatie tot bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen
1950 – Toelichting op de Leidraad voor de opbouw van een burgerlijke organisatie tot bescherming van de bevolking tegen luchtaanvallen
1951 – B.B.-Leidraad inzake de opzet en de organisatie van de zelfbescherming en bedrijfs(zelf)bescherming
1952 – Doel en opzet van de organisatie Bescherming Bevolking

1952 Wet Bescherming Bevolking. 
Na de planning en voorbereiding volgde de wetgeving. In 1952 werd een serie wetten tot stand gebracht, waarin de Bescherming Bevolking en het personeel een wettelijke basis kregen. Net als bij de luchtbescherming werd Nederland voor de BB ook verdeeld in A- en B- gebieden. Waar de grootste risico’s waren, werden de meeste voorzorgen vereist. Hieronder vindt u de wetgeving, zoals die in 1952 van kracht werd.

1952 – Wet bescherming bevolking
1952 – Wet op de noodwachten
1952 – Wet verplaatsing bevolking
1952 – Wet beschikbaar blijven van goederen
1952 – Kringenbesluit BB

1954 Richtlijnen bescherming gebouwen Amsterdam.
In de oprichtingsfase van de BB wendden vele bedrijven en instellingen zich tot de Amsterdamse brandweer, die al heel lang een grote faam als deskundige had, terwijl de BB-organisatie zich nog moest bewijzen. Om aan de vragen enigszins tegemoet te komen, werden door de commandant van der brandweer richtlijnen over de bescherming van gebouwen tegen luchtaanvallen opgesteld, gebaseerd op zijn ervaringen in de oorlog.

1954 – Algemene richtlijnen, ter bescherming van gebouwen tegen aanvallen uit de lucht – Amsterdam

1955 Inzet bij vredesrampen.
Al vrij snel na de start van de opbouw van de organisatie werd Nederland geconfronteerd met een nationale ramp. Het besef dat een verdedigingsorganisatie tegen oorlogsrampen ook voor vredesrampen inzetbaar moest kunnen zijn, uitte zich in 1955 door circulaires, waarin het Rijk aangaf dat de BB-organisatie zich ook op vredesrampen (waarbij men duidelijk alleen nog aan watersnood dacht) moest voorbereiden. Een jaar later werd ook gesuggereerd dat de inschakeling van particuliere organisaties bij de hulpverlening onontbeerlijk was. Hieronder vindt u de betreffende circulaires.

1955 – Circulaire inzake vredesrampen
1956 – Circulaire inzake de inschakeling van het particulier initiatief

In Amsterdam ging men creatief om met de inzet van noodwachters bij vredesrampen. Directe aanleiding was de spectaculaire brand in een complex pakhuizen in de wijk Wittenburg in 1957, waarbij vele kersverse BB-vrijwilligers zich spontaan aanmeldden om te helpen. Ook de overstroming van het Tuindorp Oostzaan in januari 1960 zorgde voor een grote toevloed van hulpvaardige noodwachters. Hieronder twee mededelingen van de Amsterdamse BB over hoe daarmee omgegaan zou worden.

1958 – Mededeling 2100 over het inzetten van de BB bij vredesrampen
1964 – Mededeling 1114 over de vredesrampenorganisatie in Amsterdam

1957 Brandweer en Bescherming Bevolking.
In 1955 verscheen de eerste landelijke leerstof op brandweergebied in Nederland. Deze was samengesteld in het kader (maar vooral op kosten) van de Bescherming Bevolking. In 1957 werd de leerstof herdrukt en aangevuld met een speciale Leidraad voor het optreden van de brandweer in het kader van de BB. Daarin werd gedetailleerd uit de doeken gedaan hoe de brandweer zich moest organiseren in oorlogstijd en grote complexbranden geblust moesten worden.

1957 – Leidraad voor het optreden van de brandweer in het kader van de Bescherming Bevolking – LBWR

1958 Bedrijfszelfbescherming.
Met de ervaringen van de 2e Wereldoorlog in het achterhoofd werd tijdens de opbouw van de BB-organisatie ook aandacht geschonken aan de zelfbescherming bij bedrijven. De grondslag daarvoor werd het Besluit Bedrijfszelfbescherming, dat de BB zelf overleefde en tot aan de Arbeidsomstandighedenwet in werking bleef.

1958 – Besluit Bedrijfszelfbescherming

1959-1966 Georganiseerde Zelfbescherming in Amsterdam.
De oorspronkelijke opzet van de georganiseerde zelfbescherming op wijk- en blokniveau ging al in 1959 op de helling, omdat er niet voldoende vrijwilligers beschikbaar kwamen en omdat de gevolgen van het gebruik van nucleaire wapens tegen de bevolking onder ogen gezien moesten worden. De Amsterdamse BB was een gemeentelijke dienst geworden en kon daardoor slagvaardig inspelen op nieuwe ontwikkelingen, omdat maar met één gemeentebestuur rekening hoefde te worden gehouden. Hieronder volgen een aantal documenten uit Amsterdam over de georganiseerde zelfbescherming, inclusief een hele schriftelijke cursus voor de blokwachters. Wie dit nogal grote document per hoofdstuk wil lezen of downloaden kan naar de speciale pagina daarvoor gaan.

1959 – Mededeling 1110 over de Reorganisatie van de GZB in A-gebied
1961 – Schriftelijke cursus voor blokhoofden en blokwachters
1966 – Brief aan de wijkhoofden over de reorganisatie van de GZB

1961 Individuele zelfbescherming (de ‘wenken’).
Eén van de pijlers van de Bescherming Bevolking was het vermogen van de burger om zichzelf zoveel mogelijk te beschermen. ‘Zelfredzaamheid’ zouden we dat tegenwoordig noemen. Daartoe werd in 1961 op grote schaal voorlichtingsmateriaal verspreid, waarmee de burgers zelf maatregelen konden treffen. Dit voorlichtingsmateriaal werd bekend onder de naam ‘Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf’.

1961 – Wenken voor de bescherming van uw gezin en uzelf

Enkele weken later werd ook een toelichting op de Wenken verspreid. Het oorspronkelijke boekje was op ongeveer A5-formaat en had een rode kaft. Ook binnenin waren sommige teksten en tekeningen van rode inkt voorzien. In de hier downloadbare versie is alles echter zwart/wit.

1961 – Toelichting op de wenken

1972 Geschiedenis van de burgerlijke verdediging in Amsterdam.
In 1972 stelde de Amsterdamse BB ter gelegenheid van het 20-jarig bestaan een brochure samen over de geschiedenis van de burgerlijke verdediging in Amsterdam.

1972 – Geschiedenis van de burgerlijke verdediging in Amsterdam ( 1,3 Mb)

1972-1974 Nota’s Civiele verdediging.
In 1972 en 1974 werd door de regering het beleid inzake de Civiele Verdediging voor de volgende jaren vastgelegd. De nota van 1972 heeft vooral een inventariserend karakter. Vastgelegd werd wat er al was gedaan en wat er zou moeten gebeuren. In die van 1974 werd duidelijk beleid voorbereid. Daarbij werd nog uitgegaan van de noodzaak van het voortbestaan van de Bescherming Bevolking, maar ook van een ruimere inzetmogelijkheid bij vredesrampen. De nota’s Civiele Verdediging van 1972 en 1974 zijn hieronder opgenomen.

1972 – Nota Civiele Verdediging
1974 – Nota Civiele Verdediging

1979 Taken van de Organisatie Bescherming Bevolking in vredes- en oorlogstijd.
In een kamerbrief van 26 september 1979 beschreef minister Wiegel van Binnenlandse Zaken nog uitgebreid de hulpverlening die hem voor ogen stond, waarbij de BB een belangrijke rol speelde. Compleet met organigrammen van noodwachtcolonnes of commando’s.

1979 – Kamerbrief over de organisatie BB in vredes- en oorlogstijd

1980 Begin van het einde van de BB.
In 1980 verraste de minister van Binnenlandse Zaken vriend en vijand met de aankondiging dat de organisatie BB zou worden opgeheven en de taken voor zowel oorlogs- als vredesrampen overgingen naar de Regionale Brandweer, de geneeskundige diensten, het Rode Kruis en het Korps Mobiele Colonnes.
Hieronder vindt u de verrassende kamerbrief van 14 mei 1980 en de brieven van april en december 1981, waarin de minister zijn plannen en ideeën uiteenzet.

1980 – Kamerbrief over de opheffing van de noodwachtorganisatie
1981 – Kamerbrief over de reorganisatie van de BB
1981 – Kamerbrief over de voortgang van de reorganisatie van de BB

1981-1985 Nieuwe rampenwet.
Voor de reorganisatie van de rampenbestrijding was een nieuwe wetgeving nodig op dat gebied. Spoedheidshalve werd in 1981 eerst de Wet rampenplannen er door heen gejaagd, omdat naar aanleiding van enkele industriële ongevallen de noodzaak daarvan was aangetoond. De Wet rampenplannen werd ingetrokken bij de inwerkingtreding van de nieuwe Rampenwet. Hieronder vindt u enkele documenten uit de wetgevingshistorie.
De nieuwe Rampenwet doorliep het proces parallel met het wetsontwerp voor de Brandweerwet. Daar kwam veel discussie over, zodat het nogal lang duurde voordat de wet er ook werkelijk was. Zie verder de rubriekbrandweerorganisatie.

1981 – Wet rampenplannen)
1981 – Ontwerp Rampenwet
1981 – Ontwerp Rampenwet, Memorie van Toelichting
1985 – Rampenwet

1984 Nota Civiele verdediging.
In 1984, midden in de reorganisatie van de rampenbestrijding, kwam de regering met de langetermijnvisie op de civiele verdediging, waarbij als uitgangspunt werd genomen dat niet alleen moest worden voorbereid op oorlogssituaties, maar ook op andere internationale spanningen en de voorbereiding daarop. Daarvoor – en in verband met de opheffing van de BB – was een andere benadering van de civiele verdediging nodig.

1984 – Nota civiele verdediging

1986 Het einde van de BB.
Na afronding van de reorganisatie van de rampenbestrijding en de invoering van de bijbehorende wetgeving, kon ook formeel een einde worden gemaakt aan de organisatie Bescherming Bevolking. Met de intrekkingswet BB kwam een einde aan een tijdperk van voorbereiding op (oorlogs)rampen.

1986 – Ontwerp Intrekkingswet BB
1986 – Ontwerp Intrekkingswet BB, Memorie van Toelichting

1992 Geschiedenis Korps Mobiele Colonnes.
Van 1955 tot 1993 was er het Korps Mobiele Colonnes, als aanvulling op de Bescherming Bevolking in de kringen. Het KMC was oorspronkelijk een apart krijgsmachtonderdeel, maar werd later opgenomen in de Koninklijke Landmacht. Bij het 25-jarig bestaan in 1980 werd er een speciaal nummer van de Militaire Spectator aan het KMC gewijd. In 1992 werd besloten het KMC op te heffen, waarna de geschiedenis van het korps werd opgetekend. Deze geschiedschrijving vindt u hieronder.

1980 – Militaire Spectator nr. 8 – KMC
1992 – Geschiedenis Korps Mobiele Colonnes

Het lied der BB.
In de beginjaren werd er zelfs speciaal voor de BB een eigen lied gecomponeerd. J.A. Reijnhoudt, bekend van militaire muziek, tekende voor de muziek en J. Küppers, een Utrechtse hoofdambtenaar, die ook het ‘provincielied’ van Utrecht al had geschreven, zorgde voor de tekst. Hieronder vindt u het BB-lied als afbeelding en als downloadbaar pdf-document. Het tweede downloadbare document geeft hetzelfde lied voor een vierstemming mannenkoor.Het lied der BB

Het lied der BB
Het lied der BB voor vierstemmig mannenkoort